Sổ mơ dân gian từ đâu ra: từ sách giải mộng cổ, lời truyền miệng tới những trang giải mơ trên mạng
Trả lời ngắn: sổ mơ dân gian là tập hợp những cách giải giấc mơ được truyền qua nhiều đời, có gốc từ các sách giải mộng cổ ở phương Đông, từ kinh nghiệm truyền miệng của từng vùng, rồi được in thành sách chợ và chép lên mạng. Vì gom từ nhiều nguồn nên các sổ mơ thường mâu thuẫn nhau, cùng một hình ảnh có nơi giải tốt, có nơi giải xấu. Đọc sổ mơ như đọc một phần văn hóa dân gian thì thú vị; dùng nó để quyết định chuyện lớn hay để cá cược thì không nên.
Ở nhiều nhà, mỗi sáng có người kể giấc mơ là sẽ có người khác hỏi ngay: "Tra sổ mơ xem nó báo gì." Sổ mơ từng là cuốn sách nhỏ bán ở sạp báo, nay thành hàng nghìn trang giải mơ trên mạng. Ít ai tự hỏi những dòng giải ấy từ đâu mà ra.
Bài này không giải giấc mơ nào cả. Bài kể lại câu chuyện của chính cuốn sổ mơ, để người đọc biết mình đang cầm trong tay thứ gì.
Giải mộng là một nghề rất cổ
Ở nhiều nền văn minh cổ, giấc mơ được coi là thông điệp từ thần linh hoặc tổ tiên. Có những người chuyên giải mộng cho vua chúa, và có những bộ sách ghi chép cách giải. Ở phương Đông, nhiều tài liệu giải mộng được lưu truyền qua các triều đại.
Những bộ sách ấy phản ánh cách người xưa nhìn thế giới: âm dương, ngũ hành, quan hệ vua quan, cha con, mùa màng. Hình ảnh trong mơ được gắn với những giá trị đó để rút ra điềm lành dữ.
Cái tên Chu Công giải mộng
Ở Việt Nam và các nước Á Đông, nhiều sổ mơ mang tên Chu Công giải mộng. Chu Công là một nhân vật lịch sử thời cổ của Trung Hoa, được tôn là bậc hiền nhân. Việc gắn tên ông vào sách giải mộng phần nhiều là để tăng uy tín cho cuốn sách, giống như nhiều sách cổ được gán cho danh nhân.
Nội dung các bản lưu hành ngày nay được bổ sung, chỉnh sửa qua nhiều đời, khó nói bản nào là nguyên gốc. Đọc với tinh thần đó sẽ thấy hợp lý hơn khi gặp những chỗ mâu thuẫn.
Lời truyền miệng của từng vùng
Bên cạnh sách vở, phần lớn cách giải mơ của người Việt đến từ kinh nghiệm truyền miệng: bà nội dặn mơ thấy nước đục là có chuyện buồn, mẹ dặn mơ thấy răng rụng là phải gọi điện về nhà. Những lời dặn này gắn với đời sống nông nghiệp, sông nước, quan hệ họ hàng của từng vùng.
Vì vậy cùng một giấc mơ, miền này giải một kiểu, miền kia giải kiểu khác. Không có ai sai, chỉ là mỗi nơi có trải nghiệm riêng.
Sổ mơ in ở sạp báo
Từ khi in ấn phổ biến, những cuốn sổ mơ nhỏ, giá rẻ được bày bán ở sạp báo, chợ, bến xe. Chúng thường được biên soạn nhanh, chép lại từ nhiều nguồn, không ghi rõ nguồn gốc. Mỗi mục chỉ vài dòng: thấy cái này là điềm kia.
Sự ngắn gọn đó dễ đọc, dễ nhớ, nhưng cũng bỏ mất bối cảnh. Một giấc mơ thật luôn có người mơ, hoàn cảnh, cảm xúc, những thứ mà vài dòng trong sổ không thể chứa.
Trang giải mơ trên mạng
Ngày nay, gõ "mơ thấy" là ra hàng nghìn trang. Nhiều trang chép lại nhau, thêm thắt để dài hơn, có trang gắn thêm lời khuyên mua bán, cá cược. Chất lượng rất khác nhau, và người đọc khó phân biệt đâu là lời truyền thống, đâu là bịa thêm.
Khi đọc trên mạng, nên để ý trang có nói rõ đó là quan niệm dân gian không, có lời khuyên thực tế không, có dụ dỗ cá cược hay mua vật phẩm giá cao để hóa giải không.
Vì sao các sổ mơ mâu thuẫn nhau
- Gom từ nhiều nguồn, nhiều vùng, nhiều thời kỳ.
- Mỗi người chép lại thêm bớt theo ý mình.
- Có quy tắc giải thẳng, có quy tắc giải ngược.
- Cùng một hình ảnh mang nghĩa khác nhau trong các nền văn hóa.
Ví dụ con rắn: có nơi coi là điềm tài lộc, có nơi coi là điềm kẻ thù. Chuyện mâu thuẫn không làm sổ mơ mất giá trị văn hóa, nhưng cho thấy không nên coi nó như lời tiên tri chính xác.
Sổ mơ phản ánh đời sống người xưa
Đọc kỹ sổ mơ sẽ thấy nhiều mục gắn với đời sống cũ: trâu bò, ruộng lúa, thi cử, quan chức, gạo muối. Đây là kho tư liệu thú vị về những điều người xưa mong và sợ: được mùa, đỗ đạt, con cháu đầy đàn, tránh tai họa, bệnh tật.
Đọc với con mắt đó, sổ mơ giống một cuốn sách văn hóa hơn là cẩm nang dự đoán.
Những hình ảnh mới không có trong sổ mơ cũ
Điện thoại hết pin, máy bay trễ chuyến, thang máy kẹt, thi bằng lái, mất mạng internet. Những giấc mơ hiện đại này không có trong sách cổ. Người viết sổ mơ mới thường suy diễn theo những mục cũ gần giống, nên độ tin cậy càng thấp.
Với những giấc mơ kiểu này, cách đọc theo cảm xúc và đời sống của chính mình hữu ích hơn tra sổ.
Đọc sổ mơ thế nào cho tỉnh táo
- Coi đó là quan niệm dân gian, không phải lời phán chắc chắn.
- Đặt giấc mơ vào hoàn cảnh của mình: dạo này đang lo gì, mong gì.
- Không vì một dòng giải xấu mà hoảng sợ, hủy kế hoạch.
- Không vì một dòng giải tốt mà liều lĩnh, nhất là chuyện tiền bạc.
- Không đem giấc mơ đi cá cược.
Khi người lớn trong nhà rất tin sổ mơ
Nhiều ông bà, cha mẹ tin sổ mơ và hay dặn dò theo đó. Không cần tranh cãi để chứng minh ai đúng. Nếu lời dặn vô hại như cẩn thận khi đi đường, gọi điện hỏi thăm người thân, cứ vui vẻ làm theo.
Nếu lời dặn dẫn tới tốn kém, sợ hãi hay quyết định quan trọng, có thể nhẹ nhàng trò chuyện, đưa thêm góc nhìn khác, và cùng nhau quyết định dựa trên thông tin thật.
Sổ mơ và trẻ em
Trẻ nghe người lớn đọc sổ mơ có thể sợ hãi vì những dòng giải xấu. Khi kể chuyện giải mơ cho con, nên giải thích đó là chuyện ngày xưa ông bà hay nói, không phải điều chắc chắn sẽ xảy ra. Giúp con hiểu giấc mơ là chuyện não kể lúc ngủ sẽ khiến con bớt sợ.
Giá trị thật của sổ mơ
Sổ mơ có giá trị như một phần di sản văn hóa: nó lưu giữ cách nghĩ, nỗi lo, niềm hy vọng của người xưa. Nó cũng là đề tài trò chuyện vui trong gia đình mỗi sáng. Giá trị đó đủ lớn để giữ gìn mà không cần biến sổ mơ thành thứ quyết định cuộc đời mình.
Khi một giấc mơ cứ làm mình bận lòng
Nếu một giấc mơ làm mình lo lắng nhiều ngày, tra sổ mơ thường không giúp được, vì mỗi sổ nói một kiểu, càng tra càng rối. Cách hữu ích hơn là tự hỏi: giấc mơ này gợi lên cảm xúc gì, cảm xúc đó gắn với chuyện gì trong đời mình dạo này.
Nếu nỗi lo kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ và công việc, đó là lúc nên trò chuyện với người thân hoặc chuyên viên tâm lý.
Viết sổ mơ của riêng mình
Một cách chơi thú vị là tự viết sổ mơ của gia đình: ghi lại những giấc mơ hay gặp của từng người, cách ông bà giải, và chuyện thật xảy ra sau đó. Sau vài năm, cuốn sổ đó vừa là kỷ niệm, vừa cho thấy rõ rằng phần lớn những lời giải chỉ là trùng hợp hoặc không ứng nghiệm.
Con cháu đọc lại sẽ hiểu ông bà đã sống, đã lo, đã mong điều gì. Đó là giá trị lâu bền hơn mọi lời đoán điềm.
Giữ một cuốn sách hay ở đầu giường
Thay vì lướt các trang giải mơ chép lại nhau, một cuốn sách viết cẩn thận về văn hóa, tín ngưỡng phương Đông giúp hiểu đúng hơn những gì ông bà truyền lại. Nhiều người còn thích đặt trên giá sách một chiếc la bàn phong thủy cổ làm vật trang trí gợi tò mò. Nếu muốn tham khảo, có thể xem các mẫu la bàn, thước Lỗ Ban để làm quà cho người thích tìm hiểu văn hóa xưa.