Nói mớ, mộng du, nghiến răng khi ngủ: chuyện gì đang xảy ra và giữ an toàn cho cả nhà thế nào
Trả lời ngắn: nói mớ, mộng du và nghiến răng là những hành vi xảy ra trong lúc ngủ, mỗi thứ gắn với một giai đoạn giấc ngủ khác nhau. Nói mớ phần lớn vô hại. Mộng du hay gặp ở trẻ em, cần nhất là giữ nhà an toàn. Nghiến răng làm mòn răng, đau hàm, nên gặp nha sĩ. Dân gian hay gắn những hiện tượng này với vía yếu hay bị gọi hồn, nhưng việc cần làm thực tế là ngủ đủ, giảm căng thẳng và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Một đứa trẻ ngồi dậy giữa đêm, đi ra phòng khách rồi đứng im, gọi không trả lời. Một người chồng nói rõ cả câu trong lúc ngủ. Một người vợ sáng nào cũng mỏi hàm vì nghiến răng. Những chuyện này rất phổ biến trong các gia đình, và thường làm người thân lo lắng hơn chính người trong cuộc.
Bài này đi qua từng hiện tượng: chúng là gì, vì sao xảy ra, dân gian nhìn chúng ra sao và việc gì thật sự cần làm.
Ba hiện tượng, ba giai đoạn ngủ khác nhau
Giấc ngủ có ngủ nông, ngủ sâu và giấc REM nhiều mơ. Mộng du và hoảng sợ ban đêm thường xảy ra trong giai đoạn ngủ sâu, đầu đêm. Nói mớ có thể xảy ra ở nhiều giai đoạn. Nghiến răng hay đi kèm những lúc giấc ngủ chuyển giai đoạn, ngủ nông hơn.
Biết điều này giúp hiểu vì sao người mộng du thường không nhớ gì: họ đang ở giấc ngủ sâu chứ không phải đang mơ một giấc mơ rõ ràng.
Nói mớ: chuyện vô hại của rất nhiều người
Nói mớ có thể là vài tiếng lầm bầm hay cả một câu dài, đôi khi to và rõ. Người nói gần như không bao giờ nhớ. Nói mớ hay gặp hơn khi thiếu ngủ, sốt, căng thẳng, uống rượu.
Lời nói mớ không phải lời thật lòng hay bí mật bị lộ như phim ảnh hay đùa. Phần lớn là mảnh vụn rời rạc, không nên lấy làm cớ ghen tuông hay tra hỏi.
Mộng du: không đánh thức đột ngột, dẫn về giường nhẹ nhàng
Mộng du hay gặp ở trẻ từ khoảng bốn tới mười hai tuổi và thường tự hết khi lớn. Người mộng du có thể ngồi dậy, đi lại, mở cửa, thậm chí đi ra ngoài. Mắt có thể mở nhưng không nhận biết đầy đủ.
Dân gian dặn không được gọi giật người mộng du vì sợ mất vía. Cách hiểu đó khác, nhưng lời khuyên lại trùng với y học: không lay mạnh, không la lớn. Nhẹ nhàng dẫn người đó về giường là đủ.
Giữ nhà an toàn khi có người mộng du
- Khóa cửa chính, cửa ban công, cửa sổ tầng cao; có thể gắn chuông nhỏ ở cửa để biết khi có người đi ra.
- Có cầu thang thì lắp cửa chặn đầu cầu thang.
- Dọn đồ vướng ở lối đi, không để dao kéo, thuốc men ngoài tầm tay.
- Không cho trẻ mộng du ngủ giường tầng trên.
- Bật đèn ngủ nhỏ ở hành lang.
An toàn là việc quan trọng nhất, vì rủi ro thật của mộng du là té ngã, đi ra đường hoặc ra ban công.
Nghiến răng: hại răng nhiều hơn hại giấc ngủ
Nghiến răng khi ngủ làm mòn men răng, nứt răng, đau hàm, đau đầu buổi sáng. Người nghiến thường không biết, người nằm cạnh mới nghe thấy tiếng ken két.
Căng thẳng, lo âu, thói quen dùng chất kích thích và một số vấn đề về khớp cắn có liên quan. Nha sĩ có thể khám và làm máng nhai bảo vệ răng khi ngủ.
Dân gian nói gì về nghiến răng
Ông bà hay nói trẻ nghiến răng là do có giun, có người nói do đói, có người bảo bị ma trêu. Chuyện giun sán thì nên tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn y tế, nhưng không nên chắc chắn rằng cứ nghiến răng là có giun.
Nếu trẻ nghiến răng kèm đau bụng, gầy sút, ngứa hậu môn thì đưa đi khám nhi. Nếu chỉ nghiến răng thì trước hết nhờ nha sĩ xem răng.
Hoảng sợ ban đêm khác ác mộng ở chỗ nào
Có trẻ đột ngột ngồi bật dậy, la hét, mồ hôi, tim đập nhanh, nhưng dỗ thế nào cũng không tỉnh hẳn, sáng ra không nhớ gì. Đó là hoảng sợ ban đêm, xảy ra ở giấc ngủ sâu, khác với ác mộng xảy ra ở giấc mơ và trẻ thường nhớ để kể lại.
Với hoảng sợ ban đêm, cha mẹ chỉ cần ở cạnh, giữ con khỏi va đập, chờ cơn qua. Không cần cố đánh thức.
Những yếu tố làm các hiện tượng này dày hơn
- Thiếu ngủ, ngủ lệch giờ.
- Sốt, ốm.
- Căng thẳng, thay đổi lớn như chuyển nhà, chuyển trường.
- Rượu bia, chất kích thích.
- Bàng quang đầy, đi ngủ khi buồn tiểu.
- Một số loại thuốc, cần hỏi bác sĩ.
Giúp trẻ ngủ đủ, ngủ đều
Ở trẻ, giải pháp đơn giản nhất cho mộng du và nói mớ là ngủ đủ và đều giờ. Trẻ tiểu học cần ngủ nhiều hơn người lớn. Lịch ngủ cố định, bỏ màn hình trước giờ ngủ, đi tiểu trước khi lên giường đều giúp ích.
Một số gia đình dùng cách đánh thức trẻ nhẹ trước giờ hay mộng du khoảng mười lăm phút trong vài tuần. Cách này nên hỏi bác sĩ nhi trước khi áp dụng.
Ở người lớn, khi nào là dấu hiệu khác
Người lớn bỗng bắt đầu mộng du, hoặc có hành động mạnh khi ngủ như đấm đá, vùng vẫy theo giấc mơ, ngã khỏi giường, nhất là ở tuổi trung niên trở lên, nên đi khám thần kinh. Hành động theo giấc mơ có thể là một rối loạn giấc ngủ riêng cần được đánh giá.
Ngáy to kèm ngưng thở, sáng dậy mệt, buồn ngủ ngày cũng là lý do đi khám, vì có thể liên quan ngưng thở khi ngủ.
Nói chuyện với người nhà cho khéo
Người mộng du, nói mớ, nghiến răng thường ngại khi bị kể lại. Nói nhẹ nhàng, tránh trêu chọc, nhất là với trẻ đến tuổi đi ngủ nhờ nhà bạn hay đi trại hè.
Với trẻ hay mộng du, nên báo trước cho người lớn ở nơi trẻ ngủ lại để họ biết cách giữ an toàn.
Khi một người nói mớ, người kia mất ngủ
Chuyện ít ai nhắc là người nằm cạnh. Tiếng nói mớ, tiếng nghiến răng mỗi đêm có thể làm vợ hoặc chồng mất ngủ kéo dài, sinh cáu gắt. Đây là vấn đề thật của giấc ngủ cả nhà, đáng được bàn bạc thay vì nhịn.
Vài cách đơn giản: dùng nút tai mềm, bật tiếng ồn trắng nhỏ, đổi bên giường cho xa nguồn tiếng hơn. Nếu tiếng nghiến răng quá to, đi nha sĩ làm máng nhai vừa bảo vệ răng vừa giảm tiếng. Ngủ riêng vài đêm khi một người đang ốm hay đang căng thẳng cũng không có gì phải ngại, miễn hai người hiểu lý do.
Khi nào cần đi khám
- Mộng du thường xuyên, đi ra ngoài nhà, có hành vi nguy hiểm.
- Hoảng sợ ban đêm nhiều lần mỗi tuần.
- Nghiến răng làm mòn, nứt răng, đau hàm kéo dài.
- Người lớn hành động mạnh theo giấc mơ.
- Ngáy, ngưng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày.
Bác sĩ nhi, bác sĩ thần kinh, nha sĩ hoặc phòng khám giấc ngủ là những nơi nên tìm tới tùy trường hợp.
Chăm giấc ngủ bằng một phòng ngủ yên
Phòng ngủ gọn, ít đồ dễ vỡ, ánh sáng dịu và một vài món trang trí mềm mại giúp cả nhà dễ ngủ sâu hơn. Nếu muốn thêm một món nhỏ mang ý nghĩa bình an cho phòng ngủ của người lớn, có thể tham khảo chuông gió treo ngoài cửa sổ, chọn loại tiếng nhỏ để không đánh thức ai, và treo chắc chắn ngoài tầm với của trẻ.