Trẻ em gặp ác mộng: cha mẹ dỗ thế nào, nói gì vào sáng hôm sau và lúc nào cần đưa con đi khám
Trả lời ngắn: trẻ gặp ác mộng là chuyện rất thường, nhất là từ khoảng ba đến mười tuổi, khi trí tưởng tượng phát triển mạnh và con bắt đầu hiểu về những điều đáng sợ. Cha mẹ nên đến bên con, nói nhỏ, xác nhận cảm xúc của con, giúp con ngủ lại trong chính giường của mình, rồi sáng hôm sau cho con kể hoặc vẽ lại giấc mơ với một đoạn kết vui. Nếu ác mộng dày đặc, kèm thay đổi hành vi hoặc gắn với một chuyện đáng sợ có thật, nên đưa con đi khám.
Hai giờ sáng, tiếng con khóc từ phòng bên. Con kể có con quái vật dưới gầm giường, có người lạ đuổi theo, hoặc bố mẹ bỏ con đi đâu mất. Cha mẹ vừa thương vừa lo, không biết có nên cho con sang ngủ cùng, có nên bật đèn cả đêm, có nên lo con có chuyện gì không.
Ác mộng ở trẻ là một phần bình thường của quá trình lớn lên. Cách cha mẹ phản ứng trong đêm và nói chuyện vào sáng hôm sau ảnh hưởng nhiều tới việc con có sợ ngủ hay không.
Vì sao trẻ hay gặp ác mộng
Từ khoảng ba tuổi, trí tưởng tượng của trẻ bùng nổ. Trẻ bắt đầu hiểu rằng có những thứ nguy hiểm, có thể bị lạc, bị bỏ lại, nhưng chưa phân biệt rõ cái tưởng tượng với cái có thật. Giấc mơ là nơi những nỗi lo đó hiện ra.
Ngoài ra, trẻ ngủ nhiều, giấc REM chiếm phần lớn, nên trẻ mơ nhiều hơn người lớn. Những thay đổi trong đời con như có em, đi học, chuyển nhà, bố mẹ cãi nhau đều có thể hiện lên thành ác mộng.
Ác mộng khác hoảng sợ ban đêm ra sao
Sau ác mộng, trẻ tỉnh hẳn, nhận ra bố mẹ, tìm tới bố mẹ và thường nhớ được giấc mơ để kể. Còn hoảng sợ ban đêm thì trẻ la hét nhưng không tỉnh, không nhận ra ai, sáng ra không nhớ gì.
Phân biệt được hai thứ này giúp cha mẹ biết cách xử lý: ác mộng thì dỗ và trò chuyện, hoảng sợ ban đêm thì chỉ cần ở cạnh và giữ con an toàn.
Giữa đêm: đến bên con thật nhanh và thật nhẹ
- Đến phòng con, ngồi xuống ngang tầm, nói nhỏ và chậm.
- Ôm hoặc vỗ lưng nếu con muốn.
- Xác nhận cảm xúc: "Con sợ lắm phải không. Bố mẹ ở đây rồi."
- Không cãi lý kiểu "làm gì có quái vật" ngay lúc con đang hoảng.
- Khi con dịu lại, nhắc con đó là giấc mơ, bây giờ con đang ở phòng của mình.
Có nên cho con sang ngủ cùng
Thỉnh thoảng một đêm thì không sao. Nhưng nếu đêm nào cũng chuyển con sang giường bố mẹ, con dễ hiểu rằng phòng mình là nơi đáng sợ. Cách tốt hơn là ở lại phòng con vài phút cho tới khi con buồn ngủ trở lại, rồi ra ngoài.
Với trẻ quá nhỏ hoặc đang ốm, cha mẹ linh hoạt theo hoàn cảnh. Mục tiêu dài hạn là con thấy giường của mình an toàn.
Đèn ngủ, cửa mở và đồ vật thân thuộc
Một chiếc đèn ngủ ánh vàng mờ, cửa phòng hé mở, con gấu bông hay chiếc chăn quen thuộc là những thứ đơn giản giúp trẻ yên tâm. Đèn quá sáng lại làm khó ngủ, nên chọn loại dịu.
Kiểm tra độ an toàn của đồ chơi trên giường với trẻ nhỏ: không có chi tiết nhỏ dễ tháo, không có dây dài.
Sáng hôm sau: cho con kể và vẽ lại giấc mơ
Ban ngày, khi con đã bình tĩnh, hỏi con có muốn kể lại giấc mơ không. Đừng ép. Nếu con kể, lắng nghe mà không cười. Sau đó gợi ý con vẽ giấc mơ, rồi vẽ thêm một đoạn kết: con quái vật hóa ra rất nhát, siêu nhân tới giúp, con biết bay.
Đây là cách đơn giản để con cảm thấy mình có sức mạnh với giấc mơ. Nhiều trẻ thích "xé bỏ" bức vẽ quái vật, cũng là một cách hay.
Theo từng độ tuổi
- Ba đến năm tuổi: dỗ dành bằng cử chỉ, câu ngắn, đồ vật thân thuộc; dùng trò chơi để nói về nỗi sợ.
- Sáu đến chín tuổi: con hiểu lý lẽ hơn, có thể giải thích giấc mơ là não tự kể chuyện khi ngủ; tập thở chậm cùng con.
- Mười tuổi trở lên: tôn trọng sự riêng tư, hỏi han nhẹ nhàng xem có chuyện gì ở trường, với bạn bè.
Ban ngày ảnh hưởng tới giấc mơ ban đêm
Phim, trò chơi điện tử, video ngắn có nội dung đáng sợ, kể cả những thứ người lớn thấy bình thường, có thể theo trẻ vào giấc ngủ. Nên kiểm soát nội dung con xem, nhất là buổi tối.
Giờ ngủ đều, ngủ đủ, có nghi thức trước khi ngủ như tắm, đánh răng, đọc truyện giúp con chuyển sang giấc ngủ êm hơn.
Dân gian và chuyện "trẻ bị vía"
Ông bà hay nói trẻ khóc đêm, giật mình là do bị vía người lạ, phải cúng mụ hay đeo vòng dâu tằm. Những tục này là cách người xưa bày tỏ sự quan tâm tới giấc ngủ của con trẻ.
Nếu gia đình muốn giữ nếp, nên chọn những việc an toàn. Đồ đeo cho trẻ nhỏ phải tính tới nguy cơ hóc, siết cổ, nên ưu tiên đặt cạnh giường thay vì đeo trên người khi con ngủ.
Khi ác mộng gắn với một chuyện có thật
Nếu con bị bắt nạt, chứng kiến tai nạn, mất người thân, bị bạo lực hoặc bị xâm hại, ác mộng là tín hiệu con đang chịu đựng điều gì đó. Lúc này việc chính không phải là giấc mơ mà là chuyện đằng sau nó.
Lắng nghe con, giữ con an toàn, và tìm tới chuyên viên tâm lý trẻ em hoặc bác sĩ nhi. Trường hợp có dấu hiệu bị xâm hại, cần liên hệ cơ quan chức năng.
Trẻ sợ bóng tối và sợ ngủ một mình
Nỗi sợ bóng tối thường đi chung với ác mộng. Đây là giai đoạn phát triển bình thường chứ không phải con nhút nhát. Thay vì chê con, cha mẹ có thể cùng con đi một vòng quanh phòng trước khi ngủ, mở tủ, nhìn gầm giường, để con tự thấy không có gì.
Một số gia đình làm "bình xịt đuổi quái vật" bằng chai nước có dán hình con thích. Trò chơi nhỏ này cho con cảm giác chủ động. Dần dần giảm bớt nghi thức khi con đã tự tin hơn.
Nếu con muốn ngủ riêng mà vẫn sợ, có thể chuyển từng bước: cha mẹ ngồi cạnh giường, rồi ngồi ở cửa, rồi ra ngoài và quay lại kiểm tra sau vài phút. Mỗi bước giữ vài đêm, khen con khi con làm được.
Khi nào cần đưa con đi khám
- Ác mộng nhiều đêm mỗi tuần, kéo dài hơn một tháng.
- Con sợ đi ngủ tới mức mất ngủ, mệt mỏi ban ngày.
- Thay đổi hành vi: thu mình, cáu gắt, sợ đi học, đái dầm trở lại.
- Ngáy to, ngưng thở khi ngủ, thở bằng miệng.
Bác sĩ nhi, bác sĩ tai mũi họng hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em có thể giúp tùy dấu hiệu.
Cha mẹ cũng cần ngủ
Nhiều tuần liền bị đánh thức giữa đêm làm cha mẹ kiệt sức, dễ cáu với con. Hai vợ chồng nên chia nhau trực đêm, ngủ bù khi có thể. Cha mẹ bình tĩnh thì con cũng dễ bình tĩnh hơn.
Một món quà nhỏ cho phòng của con
Một vật trang trí đáng yêu đặt trên kệ cao, như tượng linh vật nhỏ con thích, có thể trở thành "người bảo vệ" trong câu chuyện cha mẹ kể cho con trước giờ ngủ. Nếu muốn chọn, có thể tham khảo các mẫu linh vật phong thủy, ưu tiên món không cạnh sắc, đặt ngoài tầm với để con không cầm chơi khi ngủ.